|
Limestone büyük
ölçekte kalsiyum karbonattan oluşan tortul kaya biçimidir.
Limestone genellikle çeşitli miltarlarda silis
içermektedir.Limestone ayrıca katmanlarında kil, alüvyon ve
kum içermektedir. Limestone içerisindeki kalsitin temel
kaynağı su organizmalarıdır. Limestone toplam tortul
taşların %10 unu oluştururlar. Limestone hem göllerde hem de
denizlerde oluşmaktadır. Kalsit limestone’a suyun ısısına,
pH değerine ve yayılan iyon miktarına bağlı olarak yeraltı
sularından yayılarak geçer. Uygun şartlar
gerçekleştirdiğinde kalsit mevcut kayaları minerallerle
giydirir ya da boşluklarını doldurur. Kıyı limestoneları
genellikle organizmalar tarafından aşındırılırlar ve
biyolojik erozyon olarak adlandırılırlar.
Limestonelara
karışan kil, kum, demir oksit, organizmalar, ve diğer
materiyallerin etkisiyle çok farklı renkler sergilerler.
Formasyon türüne göre limestone kristal yapılı,
parçalanabilir, tanecikli ya da iri yapılı olabilir. Kalsit
kristalleri, kuvars, dolomi ve mineraller limestone üzerinde
küçük oyuklar oluştururlar.
Şelalelerin,
sıcak veya soğuk kaynakların olduğu yerlerde çizgili, yoğun
bir limestone türü olan Travertine oluşur. Dağların oluşum
sürecinde limestone metamorfizme uğrar ve marble (mermer)
içerisinde kristalleşir. Limestone aşınmaya açık bir taştır.
Limestone çoğu volkanik kayadan daha az dayanıklıdır buna
karşın bir çok tortul kayadan daha dirençlidir.
Limestone
özellikle Kuzey Amerika’da ve Avrupa’da mimaride sıklıkla
kullanılır. Birçok önemli mimari yapı limestone kullanılarak
yapılmışlardır. Muhtemelen bunların en önemlisi Mısır
Pramitleri’dir. Kanada’danın eski başkenti olan Kingston’da
çoğu binada limestone kullanıldığı için “Limestone City” (Limestone
Şehri) olarak ta anılmaktadır. Yine, geçmişte Malta’da
bulunabilen tek material olduğu için adadaki hemen hemen
bütün binalarda limestone kullanılmıştır. Limestone kolayca
bloklara ayrılabilir ya da oyulabilir. Buna rağmen çok
ağırdır ve pahalı bir yapı malzemesidir. 19.yy sonlarında ve
20.yy başlarında özellikle banka ve tren istasyonlarında çok
yaygındı. Daha sonraki yıllarda da ince limestone blokları
gökdelenlerin dış yüzeylerinde kullanılmışlardır.
Limestone ve marble (mermer) aside tepkili taşlardır. Bu
yüzden asit yağmurları iki taşın da temel problemi olmuştur.
Birçok heykel ve bina yüzeyi bu asit yağmurlarından olumsuz
etkilenmişlerdir. Asit özlü temizleyici maddeler limestone a
zarar verirler. Bu sebepten limestone’un temizliğinde doğal
ya da hafif-alkalik özlü kimyasallar kullanılmalıdır.
|