|
Sandstone
klastik, tortul kaya biçimidir ve genellikle kum boyutunda
mineral ya da kaya taneciği şeklinde görülür. Sandstone daha
önce var olan kaya türlerinin ya da tekil minerallerin bir
araya gelmesiyle oluşmuşlardır. Sandstone'daki kum
tanelerinin boyutları 0.1mm-2mm arasında değişmektedir.
Sandstone formasyonunun iki temel aşaması bulunmaktadır. İlk
olarak bir veya daha fazla kum katmanı havadan ya da sudan
gelen tortulaşma sonucunda birikir. Sandstone'da tortulaşma
tipik olarak kumların yığıldığı yerlerde, su yatağında (su
ve nehirlerde) ya da zemin yüzeyinde (çöl ve kum
tepeciklerinin olduğu alanlarda) meydana gelirler. Son
olarak ta birikme gerçekleştiği zaman, mineraller kum
tanecikleri arasından süzülerek sertleşir ve tortuların
baskısıyla sandstone oluşmaya başlar. En yaygın
sertleştirici materyali silisli toprak ve kalsiyum
karbonattır. Çoğu sandstone kuvars ve/veya feldisfat olarak
bulunur çünkü bunalar yeryüzündeki en yaygın minerallerdir.
Sandstone'da aynı kumlar gibi herhangi bir renkte olabilir
ama sıklıkla görülen renkler, taba, kahverengi, sarı,
kırmızı, gri ve beyazdır.
Bazı
sandstone'lar atmosferden kaynaklı aşınmalara karşı
dayanıklıdır; bununla birlikte üzerinde çalışılması da
rahattır. Bu sandston'u yaygın bir yapı ve kaplama malzemesi
yapmaktadır. Taneciklerinin sağlamlığı ve homojen boyutlu
olması ve ufalanabilir yapısı sandstonu bileği, zımpara ve
değirmen taşı olarak mükemmel bir material yapar.
Ufalanmayan sandstone da tanecikli materialleri öğütebilmek
için kullanılabilir.
Kaya
formasyonları, özellikle sandstone, su süzülmesine
elverişlidir ve büyük miktarda suyu depolayabilecek
yapıdadırlar. Bu yüzden sandstone'lar değerli akiferler
oluştururlar. Sandstone gibi ince taneli akiferler, diğer
kayaların kırılmasıyla ortaya çıkan kirlenmeye karşı filtre
görevi görürler.
|